Van Menonnitische Kolonie tot Kindertehuis: Een Vergeten Erfenis Herleeft

Door Anja Gerashchenko

Diep verscholen in de velden van de regio Zaporizja ligt een dorp met een bijzonder verleden — een voormalige mennonitische kolonie, ooit een van de meest welvarende en voorbeeldige nederzettingen in het zuiden van Oekraïne.

Hier, in het dorp Kalinovka, stichtten mennonitische pioniers in de 19e eeuw een bloeiende gemeenschap. Ze brachten landbouwkundige innovatie naar de steppe, ontwikkelden vruchtbare graan- en fruitteelt, en bouwden scholen waarin zij studiebeurzen gaven aan getalenteerde kinderen.

Deze kolonie, rijk aan geloof, arbeidsethos en gemeenschapszin, kende echter een tragisch einde. Na de communistische machtsovername moesten de mennonieten hun nederzetting verlaten. Wie niet op tijd wist te emigreren, werd vervolgd, gedeporteerd of vermoord. De gebouwen bleven — maar de ziel van de gemeenschap werd gewelddadig uitgerukt.

Op de fundamenten van deze ooit bloeiende kolonie werd een kinderinternaat opgericht, bedoeld voor zwaar gehandicapte en terminaal zieke kinderen. Gedurende de Sovjetperiode ontbrak het aan bijna alles: medische zorg, revalidatie, opleiding voor verzorgers.

Vrouwen uit nabijgelegen dorpen, zonder enige opleiding, moesten tot veertig kinderen tegelijk verzorgen. Ze deden dit onder zware omstandigheden, waarbij ze niet alleen voor de kinderen moesten zorgen, maar ook gedwongen werden om op de omliggende akkers te werken. Elke dag moesten ze hun norm halen — onkruid wieden, oogsten — terwijl binnen de kinderen haastig gevoed werden met waterige soep of pap. Elk kind kreeg slechts een paar minuten om te eten. Overleven was een strijd. Warmte en aandacht waren luxe.

Pas in 2007 kwam er verandering. Voor het eerst bezochten vrijwilligers het tehuis en publiceerden schokkende beelden en verslagen over de omstandigheden waarin deze kinderen leefden. De publieke verontwaardiging was groot.

Onder druk van de samenleving begonnen de eerste verbeteringen die vrijwilligers en sponsors brachten: er kwamen aangepaste speelkamers en badkamers, rolstoelen en extra personeel. Kinderen mochten eindelijk naar buiten, op wandelingen, en begonnen deel te nemen aan activiteiten die hun wereld vergrootten. Revalidatiezalen werden ingericht, opvoeders werden naar trainingscentra in Kyiv en Lviv gestuurd.  Er werden creatieve ateliers opgericht, waar oudere kinderen konden haken, borduren, kralen rijgen en kaarsen maken. Hun werken werden tentoongesteld bij het ministerie van Arbeid en Sociale Politiek. Twee speelplaatsen verschenen — een met aangepaste schommels voor bedlegerige kinderen, een andere met sportfaciliteiten voor de groteren.

Toen onze vrijwilligersgroep hoorde van een Canadese afstammeling van de oorspronkelijke mennonieten dat dit terrein ooit een mennonitische kolonie was geweest, werd het emotioneel tastbaar. We stonden niet zomaar in een vergeten instelling — we stonden op onze eigen geschiedenis. En die geschiedenis vroeg om herstelling.

De plek kreeg opnieuw betekenis. Wat ooit symbool stond voor vooruitgang en zorg, keerde stap voor stap terug naar haar wortels: een plaats waar ieder leven telt.

Maar dit verhaal eindigt niet met hoop alleen.

In 2020 werd de instelling gesloten. De kinderen werden overgebracht naar betere voorzieningen in de buurt van Zaporizja, waar ze eindelijk de aandacht konden krijgen die ze zo lang hadden gemist. Maar sinds de Russische invasie van 2022 is het gebied opnieuw een plaats van pijn geworden. Kalinovka, en de gronden waar eens mennonieten hoop zaaiden, zijn nu bezet gebied. De toekomst is onzeker. Maar herinnering, geloof en verbondenheid overstijgen zelfs oorlog. Want het verhaal van Kalinovka is ook het verhaal van ons — van wie we waren, en van wat we opnieuw kunnen zijn.

Anja Gerashchenko, voormalig burgemeester in Oekraïne en nu werkzaam voor Gemeente Zaanstad, was zelf ooit vrijwilliger in dit huis met zorg voor de kinderen.